0

DİL: İnsanların duygu, düşünce ve isteklerini anlatmak için kullandıkları ses ve işaretlerin tümüne DİL denir.
ANADİL: Ailemizden ve yakın çevremizden öğrendiğimiz ve okulda geliştirdiğimiz dile ANADİL denir.

TÜRKLERİN GÜNÜMÜZE KADAR KULLANDIĞI ALFABELER
1- Göktürk Alfabesi        2- Uygur Alfabesi            
3- Arap Alfabesi              4- Yeni Türk Alfabesi  (Latin Alfabesi)

DİL BİLGİSİ: Bir dili doğru konuşmak ve yazmak için gerekli bütün kuralları inceleyen, gösteren ve öğreten bilim dalına DİL BİLGİSİ denir.
SES: Çevreye yayılan titreşimlerin, kulağımız tarafından duyulmasına SES  denir.
HARF: Sesleri yazmaya yarayan işaretlere HARF denir.
ALFABE ( ABECE ): Harflerin belli bir kurala göre dizilmiş şekline ALFABE (ABECE ) denir.

HARFLERİN ÖZELLİKLERİ   
* Alfabemizde 29 harf vardır
* 29 Harfin 8 tanesi ünlü………………………………………………
21tanesi ünsüzdür……………………………………………………………………………

ÜNLÜ HARFLER


DÜZ
YUVARLAK
GENİŞ
DAR
GENİŞ
DAR
KALIN ÜNLÜLER

A

I

O

U
İNCE ÜNLÜLER

E

İ

Ö

Ü

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU: Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf ince ( e,i,ö,ü ) ise sonraki ünlüleri de ince; ilk hecedeki ünlü harf kalın ( a,ı,o,u ) ise diğer ünlüler de kalın olur. Bu uyma BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU denir.

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYMAYAN DURUMLAR
1- Tek heceli sözcüklerde aranmaz. ( Ay-göz-süt )
2- Birleşik sözcüklerde aranmaz. ( hanımeli –atasözü – Setbaşı )
3-Dilimize yabancı dillerden giren sözcüklerde aranmaz. ( Telefon – televizyon – metro )
4-Ki – ken – yor – leyim –imtrak – taş – gil eki alan Türkçe sözcülerde aranmaz .( Oradaki – okurken – seviyor – sabahleyin – yeşilimtrak – meslektaş –kemalgil )  uyar-uymaz-aranmaz
Çok…………………        başöğretmen……..       sarımsı……………. Geliyor….
Kalem……………..    sinek………..           tavuk………..     çinekop…………….
Geceleyin……………….     Sürpriz……………..   karnındaki………….     Tek…..

 KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU:
* Türkçe sözcüklerde düz ünlülerden ( a,e,ı,i ) sonra yine düz ünlüler gelir.Türkçe sözcükler yuvarlak ünlülerle ( o,ö,u,ü)başlıyorsa diğer hecelerdeki ünlüler ya düz geniş ( a,e)  ya da dar yuvarlak (u,ü) ile devam eder.Türkçe sözcüklerde (o,ö) yalnızca ilk hecelerde olur.
a-e-ı-ià den sonra  a-e-ı-i gelecek   ça-ma-şıràuyar    se pe tinàuyar        ka lı bınàuyar
o-ö-u-üà den sonra gelecek olan ya àa-e dir    ko laàuyar   yö nel meàuyar
o-ö-u-üàden sonra ya àu-ü gelmeli  ü zümàuyar  kö-müràuyar  to humàuyar 
Kürt çe…………….           Tenör                      yağmurà             ufak…………..
Doymak                               sütçü                    suna                        şoför…………….
Kılcal…………….        Konuk……………fayton               sürat……………..


ÜNSÜZLERİN ÖZELLİKLERİ
* Alfabemizde 21 ünsüz vardır .bunlarà
* 8 Tanesi sert ünsüzà ……………………………
13 tanesi yumuşak ünsüzdürà…………………………………………………………..
* 8 Tanesi süreksizà…………………………………………………………………………                       
13 tanesi sürekli ünsüzdürà……………………………………………………………………
* Sert ünsüzleri bulmak için FıSTııŞaHaP sözcüğünün ünsüzlerine bakabiliriz

ÜNSÜZLER

SÜREKSİZ
SÜREKLİ
SERT
P – Ç – T  - K
F– H – S – Ş
YUMUŞAK
B – C – D - G
Ğ – J – L – M – N – R – V – Y – Z








SERT ÜNSÜZLERİN YUMUŞAMASI: Türkçe sözcüklerin sonlarında bulunan ( p,ç,t,k) sert ünsüz harfleri, ünlü harflerle başlayan bir ek aldıklarında yumuşayarak (b,c,d,g,ğ) ye dönüşür. Bu kurala SERT ÜNSÜZLERİN YUMUŞAMASI denir.
yaprak +a →yaprağa   toprak…………………..               kitap………………………..
ilaç………………………..                  atak………………….               Dolap…………

SERT ÜNSÜZLERİN BENZEŞMESİ: Sonu ( p,ç,t,k,f,h,s,ş) sert sessiz harflerinden biri ile biten sözcüklerin sonuna (c,d,g) harfleri ile başlayan bir ek getirilirse, ekin başındaki harf setleşir. Bu kurala SERT ÜNSÜZLERİN BENZEŞMESİ denir.
Yaprak  da → yaprakta   kürek de……………..             kerpiç de…………………
Silah da…………….           Hafif ce……………                  kafes de…………………..
                 
TÜRKÇE SÖZCÜKLERİN ÖZELLİKLERİ:
1- Türkçe sözcüklerin başlarında iki ünsüz yan yana bulunmaz.
2-Türkçe sözcüklerin sonunda (b,c,d,g) yumuşak ünsüzleri bulunmaz.
3-Türkçe sözcüklerde iki ünlü harf yan yana gelmez.
4-Türkçe sözcüklerde ( j ) ünsüzü bulunmaz.
5- Türkçe sözcükleri (ğ) ünsüzü ile başlamaz.
6-Türkçe sözcüklerin köklerinde aynı iki ünsüz yan yana bulunmaz.
7-Dilimizde uzun okunan ünlü harf yoktur.
HECE: Ağzımızın bir hareketiyle çıkan, anlamlı veya anlamsız ses ya da ses topluluğuna HECE denir.
TÜRKÇE’DE ALTI ÇEŞİT HECE VARDIR:
1- Bir ünlü                                                                             : a – e-…………………………….
2-Bir ünlü + bir ünsüz                                                           : al – üç-…………………………..
3-Bir ünsüz + bir ünlü                                                           : bu – ha-…………………………
4-Bir ünsüz + bir ünlü + bir ünsüz                                        : bal – gel-………………………..
5-Bir ünlü + bir ünsüz + bir ünsüz                                        : alt – ilk-…………………………
6-Bir ünsüz + bir ünlü + bir ünsüz + bir ünsüz                      : dört –sarp-……………………...

HECE DÜŞMESİ ( ÜNLÜ DÜŞMESİ ) : Dilimizde iki heceli bazı sözcükler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki ünlü harf düşer. Bu olaya HECE DÜŞMESİ ya da ÜNLÜ DÜŞMESİ denir.   akıl  = aklı        burun=burnu         fikir=fikri
Omuzundaà……………..         karınındaà                              göğüsündeà
Bağırındaà                             gönülününà                                  zihininà…………………

KAYNAŞTIRMA HARFLERİ: Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Bu nedenle sonu ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde araya (y,ş,s,n) harflerinden biri girer. Bu harflere KAYNAŞTIRMA HARFLERİ denir. Kaynaştırma harfleri YaŞaSıN sözcüğünün ünsüzlerinde vardır.
Seneà                konuà                 yanıà                   altı şar->            yedi->
ULAMA: Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiğinde bunlar bir sözcükmüş gibi söylenir. Sözcüklerin böyle birleştirilmesine ULAMA denir.
  
  Babam ordan geldi.  Ör:………………………………………………………………….
Ör:……………………………………….         Ör:………………………………….    
VURGU: Cümle içinde bir sözcüğün ya da sözcük içinde bir hecenin diğerlerine göre daha baskılı, kuvvetli söylenmesine VURGU          denir.
*İki şekilde vurgu yapılır    1- Sözcük vurgusu    2-Cümle vurgusu
SÖZCÜK VURGUSU: Sözcükteki bir hecenin diğerlerine göre daha baskılı, kuvvetli söylenmesine SÖZCÜK VURGUSU denir.
*Vurgu genellikle son hecededir. ( Başa – irice )
*Yer adlarında genellikle ilk hecededir. (Ankara – Bursa )
*Üç ya da dört heceli sözcüklerde vurgu sessizle biten hecelerdedir. (Ça-nak-ka-le )
CÜMLE VURGUSU: Cümledeki bir sözcüğün daha baskılı ve kuvvetli söylenmesine CÜMLE VURGUSU denir.  Yüklemden önceki öğede vurgu vardır.
*Sınav sonuçları dün açıklandı.     *Ben en çok ders çalışmayı severim.

Çalışkanà                          Tekirdağà                    Şırnakà                   süratà
 Soru-cevap sitesi




Yorum Gönder

 
Top