0

4. Sınıf Fen ve Teknoloji Yaşamımızdaki Elektrik Konusu Anlatımı ve Ders Özeti
ELEKTRİK VE KULLANIM ALANLARI
Elektrik ışık, ısı ve ses gibi bir enerji türüdür.
Elektrik enerjisi çok sık kullandığımız ve oldukça önemli bir enerji çeşididir.
Elektriği ışık, ses ya da ısı gibi farklı enerji türü üretmekte kullanıyoruz.
Bazı araçlarda elektriğin dönüştüğü enerji türlerini aşağıdaki tablodan inceleyelim.
FARKLI ELEKTRİK KAYNAKLARI
Elektrikli araçlar farklı elektrik kaynakları ile çalışmaktadır.
Pil
Kimyasal enerjiden elektrik enerjisi üreten düzeneklere pil adı verilir.
El feneri, televizyon kumandası, çeşitli oyuncaklar, saat, fotoğraf makinası vb. çalışması için farklı boyut ve güçlerde piller kullanılır.
Elektriği ilk kontrol altına alan, ilk pili ve bataryayı üreten bilim insanı Alessandro Volta’dır.
Işık enerjisinden elektrik üreten pillere güneş pili denir.
Güneş pilleri uzay mekiği, uydu ve hesap makinelerinde kullanılmaktadır.
Batarya
Bir kaç pilin bir araya gelmesi ile oluşan sisteme batarya denir.
Cep telefonlarının çalışması için kullanılır.
Akümülatör (Akü)
Akümülatörler, elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolar ve istenildiğinde bunu elektrik enerjisine çevirirler. Yani aküler elektrik üreten değil, elektrik enerjisini depo eden aygıtlardır.
Otomobil, otobüs, uçak gibi ulaşım araçlarının aydınlatma, ses sistemi ve klimaları için elektrik akümülatörden sağlanır.
Jeneratör
Özellikle elektrik santrallerinde büyük çapta elektrik üretimini sağlayan makinedir.
Su, kömür, petrol, doğal gaz ve rüzgar enerjisi santrallerde jeneratörlerle elektrik enerjisine dönüştürülür.
Şehir Cereyanı
Elektrik santrallerinde üretilen elektrik akımı teller ve elektrik direkleri yardımıyla tüm yerleşim birimlerine taşınıyor.
 Dinamo
Basit bir jeneratördür. Bisikletlerde pedalın dönmesi, arabalarda tekerleklerin dönmesi sonucu oluşan hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirir.
Not: binalarda kullandığımız taşınamayan elektrikli aletler şehir elektriği ile çalışır. Taşınabilir elektrikli aletlerin çalışması için pil, batarya, akü kullanılır.
 

ELEKTRİĞİN YOL AÇABİLECEĞİ TEHLİKELER
Hayatımızı kolaylaştıran elektrik dikkat edilemezse can ve mal kaybına neden olabilir.
Elektriğin yol açabileceği tehlikelerden korunma yolları:
·        Prizlere emniyet kapağı takılması,
·        Ev ve iş yerlerinde topraklı priz kullanılması,
·        Elektrikli ev aletlerini kullanım talimatına göre kullanılması,
·        Sigortayı kapatmadan elektrik ile ilgili hiçbir iş yapılmaması,
·        Yuvasından çıkmış prizlerin, açıkta kalmış tellerin zaman kaybedilmeden tamir ettirilmesi,
·        Elektrikle uğraşırken kalın lastik tabanlı ayakkabı giyilmesi,
·        Prizlere dokunulmaması, fiş dışındaki şeylerin sokulmaması,
·        Gaz kaçağı şüphesi varsa elektrik anahtarlarına dokunulmaması,
·        Elektrik kablolarının ısı kaynaklarından uzak tutulması,
·        Islak elle çalışmakta olan elektrikli alete dokunulmaması,
·        Banyo gibi ıslak ortamlarda saç kurutma makinesi vb. kullanılmaması,
·        Elektrik çarpan kişiye çıplak elle veya metalle dokunulmaması,
·        Elektrik yangını çıktığında su kullanılmaması,
·        Elektrik direklerinden sarkan tellere yaklaşılmamalı ve dokunulmamalıdır.
Elektrikli araçların güvenliğini sağlamak için sigorta kullanılır. Sigortanın içinde ince bir tel bulunmaktadır.  Fazla elektrik geldiği zaman bu tel ısınır ve elektrik kesilir.

ELEKTRİK KAYNAĞI PİLLER

Pillerin bir ucunda “+“ diğer ucunda “-“ işareti vardır. Bu uçlara pilin kutupları denir. Pillerin üzerinde hafif çıkıntı olan kısım pozitif (+),
düz olan kısım ise negatif (-) kutup olarak adlandırılır.
Pili elektrikli bir alete takarken bu kutuplara dikkat etmeliyiz. Piller pil yatağına uygun yerleştirilmezse alet çalışmaz.
Pillerin birçoğu tek kullanımlık olup tükenince atılır. Ne yazık ki piller geri dönüşüm özelliğine sahip değildir. Üstelik içlerinde barındırdıkları zehirli kimyasallar yüzünden çevreye büyük zarar verirler. Hiçbir pil çöpe atılmamalıdır. Ömrü tükenmiş piller biriktirilerek özel toplama kutularına atılmalıdır. Pillerin içini açmak, dokunmak ya da ateşe atmak tehlikelidir.
Bir pil çevreye bir ton çöpten daha çok zarar verir.
Bazı piller tükenince yeniden doldurulabilir. Çevreyi korumak için şarj edilebilir pilleri kullanmalıyız.
BASİT ELEKTRİK DEVRELERİ
Oturduğumuz odanın aydınlanması için lambanın ışık vermesini sağlayacak düğmeye basarız. Böylece elektrik enerjisinin lambaya ulaşmasını sağlayan devreyi çalıştırmış oluruz.
Basit bir elektrik devresinin, temel devre elemanlarını şunlardır:
·        Pil(üreteç),
·        Ampul,
·        Duy,
·        Anahtar,
·        Kablo(tel),
·        Pil yatağı.
    

Bir elektrik devresi elektrik kaynağında başlar ve yine orada biter. Elektrik telleriyle pil, anahtar ve ampul arasında bağlantı kurulur ve ampul yanar.  Anahtarın görevi ampulun istediğimiz zaman yanması ya da sönmesini sağlamaktır.
Eğer devre elemanları arasında bağlantıda bir kopukluk varsa ya da anahtar açıksa ampul yanmaz.
Devreye birden fazla pil bağlanacaksa kutuplar sıra ile bağlanmalıdır. Yani “+“  ile +“  veya ““  ile ““ kutup yan yana gelmemelidir.
Ampulümüzün daha parlak yanmasını istiyorsak pilin gücünü arttırmalıyız. Örneğin 1,5 Volt yerine 3 Voltluk pil kullanmalıyız.
I nolu devrede ampul, pilin iki ucu arasında bağlantı sağlanmadığı için ışık vermez. Anahtar ve devre açıktır.

II nolu devrede anahtar kapatılarak pilin iki ucu arasında bağlantı sağlandığından ampul ışık vermektedir.
 Soru-cevap sitesi




Yorum Gönder

 
Top